Serhan Kaya
@KayaSerhan_ • 17,056 subscribers
Ex-Robotics, Valley.
Shorts
Videos
Çin 43 milyar dolar harcadı, hâlâ yapamadı. Litografi makinesi. Yapabilen firma sayısı: 1. ASML, Hollanda. Yapmaya yakın firma sayısı: 0. 100.000 parça. 5.000 tedarikçi. 60 ülke. ASML'in kendisi sadece %15'ini üretiyor. Ama bir araya getirip çalıştırabilen tek firma onlar. Tedarik zincirinin kalbi Almanya. Aynalar Zeiss, lazer TRUMPF. İkisinin de alternatifi yok. Zeiss bu aynaları atomdan ince parlatıyor. Almanya büyüklüğüne büyütsen en büyük pürüz 0.1 milimetre. Bu hassasiyeti ölçecek aleti bile başka kimse yapamıyor. 1 megawatt elektrik giriyor, cipe ulaşan ışık 25 watt. Dünyanın en pahalı makinesi, insanlık tarihinin en verimsiz ışık kaynağıyla çalışıyor. Nikon denedi, bıraktı. Canon denedi, bıraktı. Her şeyi kendi içlerinde çözmeye çalıştılar. 100.000 parçalık sistemi tek başına götüremezsin. ASML farklı yaptı. Müşterilerini ortak etti. Intel, Samsung, TSMC 2012'de toplam 5.4 milyar dolar yatırdı. Hisse karşılığı. Müşterileri aynı zamanda yatırımcısı oldu. Çin deneme aşamasında. SMEE henüz ticari ölçekte DUV makinesi satabilmiş değil. EUV prototipi gizli laboratuvarda. 3.000'den fazla araştırmacı. Bir kısmı eski ASML çalışanı. Makineyi söküp kopyalamaya çalışıyorlar. Henüz tek çip basabilmiş değiller. 1984'te Philips'in arka bahçesinde, yağmur sızdıran bir barakada 31 kişiyle kuruldu. Bugün piyasa değeri ~700 milyar dolar. Bu makine olmadan 5 nanometrenin altına inilemez. Çin'in prototipi 150 watt üretiyor. ASML'inki 600. Aradaki fark en az 10-15 yıl.
Serhan Kaya2,161,926 görüntüleme • 1 ay önce
Sadece 2,5 milyon dolar. İki kere patlar, 450 kg savaş başlığı. Storm Shadow. İlki shaped charge. Betonu, zırhı, toprağı deler. İkincisi açılan delikten girer. İçeride patlar. Savaş başlığının adı BROACH. İngiliz tasarımı. Araziye yapışarak uçuyor. Son aşamada burun konisi düşüyor, kızılötesi sensör hedefi kendi tanıyor. At, unut. Rusya GPS'i karıştırıyor. Umursamıyor. Araziyi okuyarak gidiyor. İngiltere bu füzeyi Ukrayna'ya 2023'te zaten vermişti. Şimdi formülünü veriyor. Üreticiye yetki verildi. İngiliz bileşenlerinin gizli teknik verileri Ukrayna'ya açılacak. Ukrayna topraklarında montaj hattı kurulacak. Hedef yıl sonu. Ukrayna bu savaşa silah alan ülke olarak girdi. Üreten, ihraç eden ülke olarak çıkacak.
Serhan Kaya110,412 görüntüleme • 3 gün önce
Tanesi 300 milyon dolar. Bugünün parasıyla. Neredeyse dört F-35. 32 tane ürettiler. Sonra kalıplarını çöpe attılar. Bir daha asla üretilemesin diye. Adı SR-71 Blackbird. İstanbul Ankara arasını 6 dakikada alıyordu. Yıl 1976. Silahı yoktu, kamerası vardı. Soğuk Savaş boyunca Sovyet sınırlarını fotoğrafladı, üzerine atılan 1000'den fazla füzenin hiçbiri yetişemedi, 1998'de emekli edildi. Yerde yakıt sızdırıyordu. Arıza değil, tasarım gereği. Gövde ancak Mach 3 sıcaklığında genleşip birleşiyor, uçuşta 10 santime kadar uzuyordu. Gövdenin yüzde 85'i titanyumdu. Metali, gözetlediği ülkeden aldılar. Sovyetlerin haberi bile olmadı. Bilgisayarsız tasarlandı. Teknoloji hep ilerlemez bazen unutulur.
Serhan Kaya1,667,857 görüntüleme • 1 ay önce
Çin jet motoru geliştirmek için 42 milyar dolar harcadı. EUV litografi ve nükleer denizaltı reaktörü ile birlikte üretmesi en zor 3 teknolojiden biri. 87 yıllık bir teknoloji, üretebilen ülke sayısı hâlâ 5. Yanma odası zor, türbin diski zor, kontrol sistemleri zor ancak kristal türbin kanatçığı çok zor. Ticari ölçekte üretebilen 7 firma var, hepsi ABD ve İngiltere'de. Erimesi gereken sıcaklıkta. 1.400 derecede çalışıyor, üzerine binen kuvvet 10 ton. Kristal kanatçıkların yaklaşık yarısı kalite kontrolünden geçemiyor. GE bir motor geliştirirken 47 farklı alaşım kombinasyonu test eder. Hindistan ancak 3 tanesini test edebildi. 1986'da başladılar. 40 yıl oldu, motor hâlâ yok. Çin 30 yılda yaptı, 2 kere motor test sırasında parçalandı. Bu iş için 96.000 kişilik bir şirket kurdu. Bugün jet motoru üreteceğim diyen ülke en az 20 yılını ve 25 milyar doları gözden çıkarmalı. Kısayol yok.
Serhan Kaya1,072,092 görüntüleme • 1 ay önce
33 yıl yakıt ikmali yapmaz, tanesi 5 milyar dolar. Virginia sınıfı nükleer denizaltı. 71 yıldır sadece 6 ülke yapabildi. Nükleer yakıtı bir kere koyup kaynakla mühürlüyorlar. Reaktörün ömrü denizaltından uzun. Menzili teoride sınırsız. ABD, Rusya, İngiltere, Fransa, Çin, Hindistan. O 6 için bile garanti yok. Çin 1974'ten beri nükleer denizaltı yapıyor. En yenilerinden biri 2024'te tersanede battı, muharebede değil. Pekin açıklamadı. Uydu görüntülerinden anlaşıldı. Hindistan reaktörü gövdeye sığdıramadı, Ruslar yardım etti. Proje 1984'te başladı, denizaltı 2016'da hizmete girdi, 32 yıl. Nükleer reaktör denizaltının en büyük gürültü kaynağı. Soğutma pompaları dönüyor, sonar duyuyor. Sonar duyarsa denizaltı açık hedef. Amerikalılar 1962'de reaktörü pompasız çalıştırmayı başardı. Reaktörü gövdenin altına, buhar jeneratörünü üstüne koydu. Su sıcaklık farkıyla kendi kendine dolaşıyor, baca etkisi. Okyanusun kendi gürültüsü 90 desibel. Yeni nesil ABD denizaltısı okyanustan sessiz. Bütün bunları 10 metre çapa sığdırıyorlar. Yakınında patlama olsa bile durmayacak şekilde. En yakın aday Brezilya. 47 yıl, 8 milyar dolar, karadaki prototip bile çalışmıyor.
Serhan Kaya455,778 görüntüleme • 1 ay önce
Çin bu işe 42 milyar dolar harcadı. Daha yeni seri üretime girdi. En çok türbin kanatçığında takıldı. Altıncı nesil motorun sorunu başka. Bu sefer sadece itki değil. Elektrik. F-16'nın motoru 29.000 pound itme gücü üretiyor. Ondan çıkan elektrik eski nesil hızlı şarj istasyonu kadar. 60 kilowatt. F-35'te motor yetmemeye başladı. 2001'de 15 kilowatt soğutma için tasarlanmıştı. Bugün 30 kilowatt lazım. İhtiyaç 2 katına çıktı. Havada lazer silahı çalıştırmak için en az 100 kilowatt gerek. F-35'in toplam kapasitesi 160 kilowatt. Radar, elektronik harp, soğutma ve lazeri aynı anda besleyemiyor. 80 yıl boyunca jet motorunun tek işi uçurmaktı. Şimdi ilk kez jeneratör motorun dışına takılmıyor. Şaftın içine gömülüyor. Dişli kutusu yok. Motor ve jeneratör tek parça. Bu motoru tasarlayan İngiltere, Japonya ve İtalya. Mevcut motorlardan 10 kat fazla elektrik hedefliyor. Rolls-Royce adını kendisi koydu: "uçan enerji santrali." Çin altıncı nesil gövde uçurdu. Motorda beşinci nesli daha yeni çözdü. Elektrik üretimi ayrı bir mühendislik, oraya hiç girmedi. ABD sadece motor için 7 milyar dolar ayırdı. Motor artık sadece uçurmak için değil. Beslemek için.
Serhan Kaya141,366 görüntüleme • 16 gün önce
Robotik dünyasının kalbi Danimarka'da atıyor. Dans eden sirk robotu üreten Çin'de değil. 6 milyonluk ülkenin robotik ihracatı 2,6 milyar euro. 400'den fazla robotik şirketi var. Sadece 213.000 nüfuslu Odense şehrinde 160'dan fazla firma var. Dünyada en çok satan cobot'u yapan firma buradan çıktı. Universal Robots. 2005'te üniversitenin bodrum katında üç öğrenci kurdu. Robot programlamasını fabrika operatörü bile yapacak hale geldi, drag & drop sistemi diyoruz. Kod yazmak yok, CAD kullanmak yok. Kutuyu açıyorsun, 1 saatte hazır. Arızalanan eklemi 6 dakikada sahada değiştiriyorsun. Çinli Elite Robots firmanın yazılımını birebir kopyaladı. Almanya'da dava açıldı, Çinliler kaybetti. Hannover Messe fuarının ortasında Çinli firmanın standı söktürüldü. Çinliler yine şaşırtmadı. Dans eden, takla atan robot'dan ancak viral sosyal medya malzemesi olur.
Serhan Kaya49,382 görüntüleme • 8 gün önce
Yapay zeka iki kez öldü. İlki 1974'te. İkincisi 1987'de. İlkinde İngiliz hükümeti Edinburgh'daki Donald Michie'nin laboratuvarının fonlarını kesti. Michie, Bletchley Park'ta Turing'le birlikte Nazi şifrelerini kıran adamdı. İkincisinde Japonya milyar dolarlık Beşinci Nesil bilgisayar projesini terk etti. Amerika fonları çekti. Ve daha kötüsü oldu. "Yapay zeka" kelimesinin kendisi lanetlendi. Araştırmacılar proje tekliflerinden o ismi sildi. Fonlama alabilmek için alanın adını gizlediler. 1969'da Marvin Minsky ve Seymour Papert, "Perceptrons" adlı kitaplarında sinir ağlarının sınırlarını gösterdi. Tek katmanlı ağ, temel mantık problemlerini bile çözemiyordu. Alan bunu ölüm ilanı olarak okudu. Sinir ağı araştırması bir nesil boyunca gömüldü. Geoffrey Hinton inanmadı. Yıllarca tek başına çok katmanlı sinir ağları üzerinde çalışmaya devam etti. Kimse fonlamadı, kimse ciddiye almadı. 2024'te çok katmanlı sinir ağları, yani derin öğrenme, Nobel Fizik Ödülü aldı. Bugün kullandığın ChatGPT de bir sinir ağı. 1969'da çöpe atılan teknolojinin ta kendisi. Yapay zekaya yatırılan para trilyon doları aştı. Bu sefer ömrü ne kadar olacak, göreceğiz.
Serhan Kaya39,738 görüntüleme • 21 gün önce
141 milyar dolar. Amerika'nın yeni ICBM programının maliyeti. İlk hesap 78 milyardı. Değiştirmek istedikleri füzeler 1970'ten beri aynı silolarda duruyor. Maliyeti artıran füze kadar silolar. Çünkü silo sadece bir çukur değil: nükleer darbeye dayanıklı 450 kuyu ve onları fırlatma merkezlerine bağlayan, beş eyalete gömülü binlerce kilometre kablo. O kablolar hâlâ 1970'lerin bakırı, haberleşme hızı saniyede 1,3 kilobit. Bir dial-up modemden yavaş. Nükleer silahı olan ülke sayısı dokuz. ICBM'ini kıtalararası menzilde denemiş olan sadece üç: Amerika, Rusya, Çin. ICBM başlığı önce uzaya çıkarır. Sonra başlık saniyede 7 kilometreyle atmosfere geri girer. Önündeki hava sıkışır ve 7.000 dereceye çıkar. Güneşin yüzeyinden sıcak. 2017'de Kuzey Kore'nin füzesi uzaya çıktı. Geri dönerken başlık parçalandı. 1957'de ilk Sovyet ICBM'inin başlığı da aynı şekilde parçalanmıştı. 60 yıl arayla, aynı engel. Uzağa atmayı çoğu ülke çözdü. Geri geleni sağlam indirmeyi sadece üç. Orta menzilli füzeyle ICBM'in asıl farkı da itkide değil, burada. Füze yarım saat boyunca GPS'siz, uydu bağlantısız uçar. Yön bulmayı kendi içindeki jiroskoplarla yapar. Kalkışta bir milimetrelik kayma, 10.000 kilometre sonra şehri ıskalamak demek. Yakıt ise ayrı bir bela. ICBM'in sıvı yakıtı benzin gibi değil: oksitleyicisine değdiği anda kendiliğinden tutuşan, zehirli, metal aşındıran kimyasallar. Füze dolu bekleyebilir ama yanında yapılan her iş ölümle burun buruna. 1980'de Arkansas'ta bir askerin elindeki anahtarın ucu gevşedi. 3,6 kiloluk parça 24 metre düştü, füzenin yakıt tankını deldi. Füze siloda patladı, 9 megatonluk başlık tarlaya fırladı. Hiroshima'nın 600 katı. Başlık patlamadı. 1960'ta bir Sovyet füzesi rampada, yakıt doluyken patladı. 78 ölü. Mareşal ancak madalyasından tanındı. Olay 30 yıl gizlendi. O yüzden sıvının yanına katıyı koydular: Minuteman, Topol, DF-41. Katı yakıt daha güvenli. Ama tonlarca yakıtı dev gövdeye çatlaksız dökmek ayrı bir sanayi: tek çatlak, ateşlemede motoru bombaya çevirir. Tam menzilli test için binlerce kilometre açık okyanus lazım. Telemetri gemileri, izleme radarları, düşüş bölgesinde veri toplama. Çin bunun için 9 yıl bekledi. 1971'de ilk ICBM'ini uçurdu, tam menzilli testi ancak 1980'de yaptı. İkincisini 44 yıl sonra, 2024'te. Kuzey Kore'nin füzesi 2024'te 1.000 kilometre yol aldı ama 7.000 kilometre yükseldi. İleri değil, yukarı. Ellerindeki bütün su o kadar. Literatürde buna lofted trajectory deniyor, dik atış. Füzesi olup okyanusu olmayanların çözümü. Deneyen niyetini belli eder, tüm dünyaya. Gizli ICBM testi diye bir şey yok. Füze, silo, test sahası, izleme ağı, fırlatma merkezi. ICBM bir ürün değil, hepsinin toplamı. Dokuz ülke nükleer silah yaptı. Sadece üçü bu ekosistemi kurabildi. Bu işe sıfırdan girmek isteyenlerin en büyük engeli para değil; binlerce kilometrelik okyanus, test verisi için on yıllar ve niyetini tüm dünyaya ilan etme cesareti.
Serhan Kaya32,013 görüntüleme • 22 gün önce
1,6 milyon asker. ABD ve Türkiye NATO'dan çıkarsa, geriye kalan. 515 nükleer başlık. Bundan fazlası dünyada sadece 3 ülkede var. 2.100 muharip uçak, 4 uçak gemisi, 60'a yakın denizaltı. Ve bu ordu küçülmüyor, büyüyor. Polonya 10 yılda ordusunu 99 binden 234 bine çıkardı. Hedef 300 bin. Kalan 30'un savunma bütçesi ise bir yılda %20 arttı. Asker sayısında Polonya önde. Tankta, Yunanistan. Nükleer iki ülkede, Fransa 290, İngiltere 225. Havada en büyük filo, Fransa. Katapultlu tek uçak gemisi, Fransa. En çok askeri uydu? 17'yle yine Fransa. Amerikasız NATO'nun başkenti Paris olur. Bu geriye kalan kağıt üzerindeki ordu, Rusya'nın aktif ordusundan büyük. Hindistan'dan büyük. ABD'nin kendi ordusundan bile büyük. Dünyada ondan tek büyük Çin. Kolay kolay saldırılmayacak kadar caydırıcı ve sınırlarını koruyabilecek kadar güçlüler. Kağıt üzerinde.
Serhan Kaya35,494 görüntüleme • 27 gün önce
"Caspian Sea Monster." Hazar Denizi Canavarı. CIA bu adı 1967'de koydu. Uydu fotoğrafında gördüğü şeyi sınıflandıramadı. 90 metreden uzundu. Su üstünde hareket ediyordu ama kanatları vardı. Gördükleri KM'ydi. 544 ton. 10 jet motoru. Sovyetlerin deneysel prototipi. Sovyetler prototipi silahlandırdı. Lun sınıfı ekranoplan. 380 ton. 73 metre. 8 jet motoru. 550 km/h. Su üstünden 3 metre yüksekte uçuyordu. Yer etkisi denen fizikle kanat altında hava sıkışıyor, görünmez yastık oluşuyor. Normal uçuşun yarı gücüyle aynı hızı koruyorsun. Gemi radarı yakalayamıyordu. Sırtında 6 tane P-270 Moskit süpersonik gemisavar füze. Tek amacı vardı. NATO uçak gemisi filolarını vurmak. Vuramadı. Plan 8 tane üretmekti, 1 tane üretebildiler. 1987. Konsepti yaratan Rostislav Alekseyev 1980'de test kazasında öldü. İkinci gövde ambulans versiyonuydu. %90 tamamdı. Sovyetler çöktü. O da bitmedi. Program öldü. 40 yıl kimse dokunmadı. Bugün Derbent sahilinde çürüyor. 380 ton. 8 motor. 6 füze. Tek mermi atmadan emekli oldu.
Serhan Kaya29,502 görüntüleme • 28 gün önce
Daha fazla içerik yok.