Sanem Ergün

🏛️⚔️ BURDUR GÖLHİSAR’DAKİ KİBYRA ANTİK KENTİ: KARIA, LİKYA, PİSİDİA VE FRİGYA’NIN KESİŞTİĞİ GLADYATÖRLER ŞEHRİ Bugün Burdur’un Gölhisar ilçesinde, ovaya hâkim üç büyük tepe üzerinde yükselen Kibyra Antik Kenti, bana göre Anadolu’nun en etkileyici ama hâlâ yeterince tanınmayan antik kentlerinden biri. Çünkü Kibyra yalnızca Roma döneminden kalma görkemli yapılardan oluşmuyor. Burası antik çağda Karia, Likya, Pisidia ve Frigya kültür bölgelerinin birbirine yaklaştığı stratejik bir geçiş noktasında, Kibyratis olarak bilinen bölgenin merkeziydi. 🗺️ Antik yazar Strabon, Kibyralıların Lidyalıların soyundan geldiklerinin söylendiğini ve daha sonra çevredeki Pisidialılarla kaynaştıklarını aktarır. Daha da ilginci, kentte bir dönem; 🗣️ Lidce 🗣️ Pisidce 🗣️ Solymce 🗣️ Yunanca olmak üzere dört farklı dil konuşuluyordu. Kibyra zamanla öylesine güçlendi ki Boubon, Balboura ve Oinoanda ile birlikte dört kentten oluşan bir birlik, yani Tetrapolis meydana geldi. Diğer kentlerin birer oyu bulunurken Kibyra’nın iki oyu vardı. Strabon kentin gerektiğinde 30.000 piyade ve 2.000 süvari çıkarabilecek güçte olduğunu aktarır. Kibyralılar özellikle demir işçiliği, dericilik ve at yetiştiriciliğiyle tanınıyordu. ⚔️🐎 🏟️ GLADYATÖRLERİN KENTİ Kibyra’nın en çarpıcı yapılarından biri yaklaşık 195 metre uzunluğundaki dev stadyumu. Binlerce kişinin oturabildiği bu stadyum yalnızca atletizm yarışlarının değil, Roma döneminde halkın büyük ilgi gösterdiği gladyatör dövüşlerinin ve vahşi hayvan mücadelelerinin de sahnesiydi. Bunu yalnızca tahmin etmiyoruz. Kibyra’da bulunan anıtsal gladyatör mezarlarına ait kabartmalarda; ⚔️ gladyatörlerin eğitimleri, 🛡️ birbirleriyle dövüşmeleri, 🐆 vahşi hayvanlarla mücadeleleri ve arena düzenlemelerine ilişkin ayrıntılar betimlenmiş durumda. İşte Kibyra’nın bugün “Gladyatörler Şehri” olarak anılmasının temelinde bu buluntular yatıyor. ⚱️ KİBYRA’NIN NEKROPOLÜ Kente giren antik yolun iki yanında geniş bir nekropol alanı uzanıyordu. Burada çok sayıda lahit, kaya mezarı ve anıtsal mezar bulunuyordu. Özellikle stadyuma doğru uzanan Nekropol Yolu, dönemin zengin ve güçlü ailelerinin mezar anıtlarının sıralandığı etkileyici bir alan olmalıydı. Gladyatörlere ait iki anıtsal mezarın da bu yol üzerinde bulunması oldukça dikkat çekici. Yani Kibyra’da gladyatörler yalnızca arenada dövüşmüyor, bazıları öldükten sonra da anıtsal mezarlarla onurlandırılıyordu. Kentte ayrıca planlı anıt mezarlar, yuvarlak kuleli anıtsal yapılar ve Roma döneminin güçlü mezar mimarisini gösteren farklı gömü yapıları bulunuyor. ⚱️🏛️ 🏛️ KENTİN ANITSAL YAPILARI Kibyra’ya girdiğinizde karşınıza yalnızca birkaç kalıntı çıkmıyor. Antik kentin içinde; 🏟️ devasa Stadyum 🎭 Tiyatro 🏛️ Odeion/Bouleuterion 🏺 Yukarı ve Aşağı Agora ♨️ Roma hamamları 🏋️ Gymnasion ⛲ Anıtsal Çeşme 🚪 Anıtsal kapılar 🚶 sütunlu yollar ⚱️ anıt mezarlar 💧 su yolları ve kanalizasyon sistemi gibi çok sayıda yapı bulunuyor. Üstelik kent öylesine planlı kurulmuş ki teraslar üzerindeki büyük yapılar birbirlerinin manzarasını kesmeyecek şekilde ovaya ve göle bakacak biçimde yerleştirilmiş. ⛲ 1300 YIL SONRA YENİDEN SU AKAN GÖRKEMLİ ÇEŞME Kibyra’nın en etkileyici yapılarından biri de Agora’nın üçüncü terasında bulunan yuvarlak planlı anıtsal çeşme. Çeşmenin ilk yapım evresi, kenti büyük ölçüde yıkan MS 23 depreminden sonraki döneme tarihleniyor. İki havuzlu bu görkemli su anıtı, yüzyıllar boyunca hem kentin su ihtiyacını karşılamış hem de Agorayı süsleyen anıtsal bir yapı olmuştu. Restorasyon sırasında yapıda 168 özgün taş blok kullanıldı ve toplamda 192 mimari parçayla çeşme yeniden ayağa kaldırıldı. Ve belki de en etkileyici kısmı: 💧 2023 yılında antik kaynağın suyu yeniden çeşmeye bağlandı ve Kibyra’nın anıtsal çeşmesinden yaklaşık 1300 yıl sonra tekrar su akmaya başladı. Bugün o çeşmeden akan suyu görmek, bana göre antik bir yapıya yalnızca bakmaktan çok daha farklı bir şey… Çünkü yaklaşık iki bin yıl önce Kibyralıların gördüğü manzaranın bir bölümünü yeniden yaşıyorsunuz. 🐍 VE MEDUSA… Kentin en ünlü eserlerinden biri ise yaklaşık 3.600 kişilik Odeion’un tam ortasında yer alan Medusa. Kırmızı, yeşil ve beyaz renkli mermer plakaların tek tek kesilip birleştirildiği opus sectile tekniğiyle yapılmış bu yaklaşık 1800 yıllık Medusa, Anadolu’daki en özel örneklerden biri. Odeion’un hemen önünde ise yaklaşık 540 metrekarelik devasa bir mozaik döşeme bulunuyor. Bir düşünün… Bir tarafta Lidyalıların soyundan geldiği söylenen dört dilli bir halk… Bir tarafta Karia, Likya, Pisidia ve Frigya dünyalarının kesiştiği büyük bir ticaret merkezi… ⚔️ Binlerce kişinin izlediği gladyatör dövüşleri… ⚱️ Anıtsal mezarlarla çevrili Nekropol Yolu… ⛲ 1300 yıl sonra yeniden su akmaya başlayan görkemli çeşme… 🐍 Ve Odeion’un ortasında yüzyıllardır bize bakan Medusa… 🏺 Kibyra Antik Kenti, yalnızca bir Roma kenti değil; Anadolu’nun eski yerel kültürleriyle Roma dünyasının aynı şehirde birleştiği olağanüstü bir tarih sahnesi. Ve bana kalırsa Kibyra’nın en büyük gizemi hâlâ şu: 🤔 Bu kent, Lidya kültürünün güney Anadolu’da yüzyıllar boyunca yaşamaya devam eden son büyük merkezlerinden biri olabilir mi? #Kibyra #KibyraAntikKenti #Burdur #Gölhisar #Arkeoloji #Gladyatör #Medusa #Nekropol #Lidya #Karia #Likya #Pisidia #Frigya #Roma #Anadolu #Tarih 🏛️⚔️🐍⚱️⛲