[ ทำไมรัฐบาลควร #ทบทวนคำถามประชามติ แม้รัฐบาลต้องการล็อกไม่ให้มีการแก้ไข รธน. หมวด 1-2 ] [... 3 ทางเลือกคำถามประชามติ ที่รัฐบาลควรพิจารณาใช้แทน ] . เมื่อต้นสัปดาห์ ทาง ครม. ได้เห็นชอบให้เริ่มต้นเดินหน้าสู่การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ตามเส้นทาง “ประชามติ 3 ครั้ง” โดยให้มีการจัดประชามติครั้งที่ 1 ด้วยคำถามที่ว่า: . “ท่านเห็นชอบหรือไม่ ที่จะมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยไม่แก้ไขหมวด 1 (บททั่วไป) และ หมวด 2 (พระมหากษัตริย์)?” . ตอนแถลงนโยบายต่อรัฐสภา รัฐบาลชุดนี้ประกาศว่าเป้าหมายของรัฐบาล คือการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ให้สำเร็จ โดยต้องไม่มีการแก้ไขเนื้อหาในหมวด 1-2 . หลายคนทราบดีว่าผมและพรรคก้าวไกลมองต่าง - เรามองว่าประเทศควรมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ทั้งฉบับ โดยพิจารณาแก้ไขเนื้อหาได้ในทุกหมวด ตราบใดที่ไม่เป็นการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองหรือรูปแบบรัฐ . แต่สิ่งที่ผมอยากสื่อสารกับรัฐบาลในโพสต์นี้ ไม่ใช่การชี้ให้เห็นว่า ทำไมรัฐบาลไม่ควรล็อกหมวด 1-2 . สิ่งที่ผมอยากสื่อสารกับรัฐบาลในโพสต์นี้ คือการชี้ให้เห็นว่า แม้เราเอาเป้าหมายของรัฐบาลเป็นตัวตั้ง (นั่นคือ การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่โดยล็อกหมวด 1-2) ทำไมรัฐบาลควรทบทวนคำถามประชามติ เพื่อเพิ่มโอกาสที่รัฐบาลจะประสบความสำเร็จในการบรรลุเป้าหมายดังกล่าวของตนเอง . [ ปัญหา: ทำไมคำถามประชามติปัจจุบัน ถึงเพิ่มความเสี่ยงที่รัฐบาลจะไม่ประสบความสำเร็จ ] . - คำถามประชามติปัจจุบัน เป็นการถาม 2 ประเด็นใน 1 คำถาม หรือ การ “ยัดไส้” เงื่อนไขหรือรายละเอียดปลีกย่อยในตัวคำถาม ซึ่งอาจทำให้ประชาชนบางคนที่เห็นด้วยกับบางส่วนของคำถาม แต่ไม่เห็นด้วยกับอีกบางส่วนของคำถาม (เช่น เห็นด้วยกับการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ แต่ไม่เห็นด้วยกับการล็อกหมวด 1-2) มีความลังเลใจว่าจะลงมติเช่นไร - หากประชาชนแต่ละคนที่มีจุดยืนดังกล่าวตัดสินใจลงคะแนนไม่เหมือนกัน (เช่น บางคนลงคะแนน “เห็นชอบ” / บางคนลงคะแนน “ไม่เห็นชอบ” / บางคน “งดออกเสียง”) ก็จะหมายความว่าในบรรดาคนที่อยากเห็นรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ไม่ใช่ทุกคนที่จะลงคะแนน “เห็นชอบ” เหมือนกันอย่างเป็นเอกภาพ - ตรงนี้จะเพิ่มความเสี่ยงที่ประชามติไม่ผ่าน (ยิ่งหากการแก้ไข พ.ร.บ. ประชามติ เรื่องเกณฑ์ “เสียงเกินกึ่งหนึ่ง 2 ชั้น ไม่สามารถดำเนินการได้ทันประชามติครั้งแรก) ซึ่งหากไม่ผ่านจริง จะทำให้กระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่สะดุดลงตั้งแต่ประชามติครั้งแรก . . [ ข้อเสนอ: 3 ทางเลือกคำถามประชามติที่รัฐบาลใช้แทนได้ โดยที่รัฐบาลยังคงสามารถรักษาจุดยืนตนเองในการล็อกหมวด 1-2 ] . ผมเห็นว่าแม้รัฐบาลจะต้องการล็อกเนื้อหาในหมวด 1-2 รัฐบาลสามารถออกแบบคำถามประชามติได้อีก 3 ทาง ที่จะยังทำให้รัฐบาลล็อกเนื้อหาในหมวด 1-2 ได้ โดยไม่สร้างปัญหาเหมือนกับคำถามที่รัฐบาลเสนออยู่ ณ ปัจจุบัน . . [ ทางเลือก 1 = คำถามประชามติที่เปิดกว้าง + ล็อกหมวด 1-2 ในขั้นตอนของรัฐสภาหลังประชามติ ] . คำถาม: “ท่านเห็นชอบหรือไม่ ที่จะมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่?” . ข้อดีของคำถามนี้ คือเป็นคำถามที่เปิดกว้าง และทำให้ในบรรดาคนที่อยากเห็นการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ทุกคนพร้อมลงคะแนน “เห็นชอบ” ในประชามติดังกล่าว (แม้อาจจะมีมุมมองที่ต่างกันว่าควรล็อกหมวด 1-2 หรือไม่) และเพิ่มโอกาสที่ประชามติจะผ่านความเห็นชอบของประชาชน . แน่นอนว่าตัวแทนหรือผู้สนับสนุนรัฐบาลอาจจะส่งสัยต่อว่า - แล้วรัฐบาลจะล็อกหมวด 1-2 ได้อย่างไร? - หรือรัฐบาลจะรับประกันได้อย่างไรกับประชาชนที่อยากเห็นการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่ล็อกหมวด 1-2 ว่าหากผ่านประชามติผ่านแล้ว เนื้อหาในหมวด 1-2 จะไม่ถูกแก้ไขจริง? . ตามกระบวนการ หากประชามติดังกล่าวผ่านความเห็นชอบจากประชาชน ขั้นตอนถัดไปคือการที่ ครม. หรือสมาชิกรัฐสภา จะต้องเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญเกี่ยวกับรายละเอียดเรื่องการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญใหม่ (เช่น สสร. จะมีกี่คน / สสร. จะมาจากไหน / สสร. จะมีอำนาจพิจารณาแก้ไขเนื้อหาในหมวดใดบ้าง) เข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา . ตรงนี้จะเป็นขั้นตอนที่รัฐบาลสามารถเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ ที่ระบุไว้ได้ว่า สสร. มีอำนาจในการแก้ไขทุกหมวดยกเว้น หมวด 1-2 (ซึ่งก็สอดคล้องกับรายละเอียดของร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญที่พรรคเพื่อไทยเคยเสนอเข้าสู่รัฐสภา) - ในเมื่อรัฐบาลมีเสียงเกินกึ่งหนึ่งของสภาผู้แทนราษฎร รัฐบาลก็สามารถชนะโหวตในสภาฯได้อยู่แล้ว หาก สส. รัฐบาลยังคงยืนยันจุดยืนนี้ . ดังนั้น การเลือกคำถามประชามติตามทางเลือกนี้ จะทำให้รัฐบาลยังคงสามารถล็อก หมวด 1-2 ได้เหมือนเดิมตามจุดยืนของรัฐบาล แต่จะช่วยลดความเสี่ยงที่ประชามติรอบแรกจะไม่ผ่าน . (ป.ล. คำถามนี้ เป็นหนึ่งตัวเลือกที่ทางคณะอนุกรรมการรับฟังความเห็นฯของรัฐบาล (นำโดยคุณนิกร จำนง) เคยได้เสนอให้คณะกรรมการศึกษาฯของรัฐบาล (นำโดยคุณภูมิธรรม เวชยชัย) พิจารณา แต่คณะกรรมการศึกษาฯ ตัดสินใจไม่เลือก) . แต่หากรัฐบาลยังกังวลว่าคำถามประชามติแบบเปิดกว้างในทางเลือกที่ 1 เป็นการถามคำถามที่ไม่มีการระบุเรื่องหมวด 1-2 ในตัวคำถามอย่างชัดเจนพอ รัฐบาลสามารถหันมาหาทางเลือกที่ 2 ที่ระบุเรื่องหมวด 1-2 อย่างชัดเจนในตัวคำถามได้ ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ทางเลือกย่อย (2.1 & 2.2) . . [ ทางเลือก 2 = คำถามประชามติที่ถามเรื่อง หมวด 1-2 ให้ชัด ] . [ ทางเลือก 2.1 = 1 คำถาม 3 ตัวเลือกคำตอบ ] . คำถาม: “ท่านเห็นชอบหรือไม่ ที่จะมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่?” . ตัวเลือกคำตอบ: (ก.) เห็นด้วยให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ทั้งฉบับ (ข.) เห็นด้วยให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยไม่แก้หมวด 1-2 (ค.) ไม่เห็นด้วยให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ . การถามแบบนี้ ทำให้ประชาชนสามารถลงคะแนนตามจุดยืนตนเองได้ชัดเจน แต่อาจมีข้อกังวลว่า - (i) กติกา พ.ร.บ. ประชามติ ปัจจุบัน บอกว่าประชามติจะผ่านต่อเมื่อได้เสียงเกินกึ่งหนึ่ง (50%) ซึ่งเป็นไปได้ว่าอาจไม่มีตัวเลือกคำตอบใด ได้เสียงเกิน 50% - (ii) แม้กติกา พ.ร.บ. ประชามติ ถูกแก้ไขให้ยึด “เสียงข้างมาก” (คำตอบไหนได้คะแนนเยอะสุดก็ชนะไป) แทนที่จะยึด “เสียงเกินกึ่งหนึ่ง” ก็มีความเสี่ยงว่าบรรดาคนที่อยากเห็นรัฐธรรมนูญฉบับใหม่อาจมี “เสียงแตก” กันระหว่าง (ก.) กับ (ข.) จนทำให้ (ค.) ชนะ แม้มีคะแนนน้อยกว่า 50% หรือน้อยกว่าคะแนนรวมกันของ (ก.) + (ข.) . (ป.ล. คำถามนี้ เป็นคำถามที่คณะอนุกรรมการรับฟังความเห็นฯของรัฐบาล ส่งเป็นแบบสอบถามให้ สส. กรอก) . [ ทางเลือก 2.2 = 2 คำถาม ] . คำถามที่ 1: “ท่านเห็นชอบหรือไม่ ที่จะมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่?” คำถามที่ 2: “ท่านเห็นชอบหรือไม่ ว่าในการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ควรจะคงเนื้อหาในหมวด 1-2?” . การถามแบบนี้ ทำให้ประชาชนสามารถลงคะแนนตามจุดยืนตนเองได้ชัดเจน และแก้ปัญหาของทั้งคำถามประชามติปัจจุบันและปัญหาของทางเลือก 2.1 เพราะในบรรดาคนที่อยากเห็นรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ - ไม่ว่าคุณจะเห็นต่างกันเรื่องหมวด 1-2 อย่างไร (ซึ่งจะนำมาสู่คำตอบในคำถามที่ 2 ที่แตกต่างกัน) - ทุกคนจะพร้อมลงคะแนน “เห็นชอบ” กันอย่างเป็นเอกภาพในคำถามที่ 1 . (ป.ล. คำถามที่แบ่งเป็น 2 ข้อแบบนี้ มีการพูดถึงในรายงานสรุปผลการรับฟังความเห็นประชาชนของคณะอนุกรรมการรับฟังความเห็นฯของรัฐบาล โดยมีการรายงานว่าประชาชนตอบ “เห็นชอบ” ในคำถามที่ 1 อย่างท่วมท้น ในขณะที่คำถามที่ 2 มีคะแนนระหว่างแต่ละคำตอบที่สูสีกว่าอย่างมีนัย) . แต่หากรัฐบาลกังวลว่าคำถามประชามติในทางเลือกที่ 2 (ทั้ง 2.1 หรือ 2.2) อาจนำไปสู่ผลลัพธ์ที่ประชาชนส่วนใหญ่ลงคะแนนว่าไม่อยากให้ล็อกหมวด 1-2 และหากรัฐบาลไม่พร้อมจะเปิดช่องให้เกิดเหตุการณ์ดังกล่าว ทางเลือกสุดท้ายที่ก็ยังคงดีกว่าคำถามประชามติของรัฐบาลปัจจุบัน คือทางเลือกที่ 3 . . [ ทางเลือก 3 = คำถามประชามติที่ถามแต่เรื่อง หมวด 3 เป็นต้นไป ] . คำถาม: “ท่านเห็นชอบหรือไม่ ว่าหมวด 3 เป็นต้นไปของรัฐธรรมนูญ ควรมีการจัดทำใหม่?” . (สามารถปรับข้อความให้สละสลวยขึ้นได้) . แน่นอนว่า คำถามนี้มีความคล้ายกับคำถามปัจจุบันของรัฐบาล ที่ไม่เปิดช่องให้ประชาชนมีตัวเลือกคำตอบที่สะท้อนเจตจำนงว่าอยากเห็นการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ทั้งฉบับ . แต่สำหรับผมแล้ว ใครก็ตามที่มีจุดยืนว่าอยากเห็นการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ทั้งฉบับ น่าจะมีความสะดวกใจในการลงคะแนน “เห็นชอบ” ในคำถามนี้ มากกว่าลงคะแนน “เห็นชอบ” ในคำถามปัจจุบันของรัฐบาล เพราะ: . - หากเราใช้คำถามประชามติตามที่รัฐบาลเสนอ การลงคะแนน “เห็นชอบ” อาจทำให้ถูกตีความได้ว่าเรา “เห็นชอบ” กับ “เงื่อนไข” เรื่องการล็อกหมวด 1-2 ที่ห้อยอยู่ท้ายคำถาม (กล่าวคือ เห็นด้วยกับการจัดทำฉบับใหม่ **โดยไม่แก้ หมวด 1-2**) . - แต่หากเราใช้คำถามประชามติตามทางเลือกที่ 3 นี้ การลงคะแนน “เห็นชอบ” ไม่ได้เป็นการบอกว่าเราเห็นชอบหรือไม่เห็นชอบกับการแก้ไขหมวด 1-2 แต่เป็นเพียงการบอกว่าเราเห็นชอบว่า หมวด 3 เป็นต้นไปมีปัญหาและควรถูกจัดทำใหม่ (อย่างเช่น หากเราโดนถามว่าเห็นด้วยหรือไม่กับการยกเลิกมาตรา 272 ของรัฐธรรมนูญ การตอบว่าเรา “เห็นชอบ” ก็ไม่ได้หมายความว่าเราคิดว่ามาตราอื่นไม่มีปัญหาหรือไม่ควรถูกแก้ไข แต่คำถามเป็นการถามเราเฉพาะมุมมองต่อ มาตรา 272) / ดังนั้น หากเราลงคะแนน “เห็นชอบ” คะแนนของเราไม่สามารถนำไปถูกเหมารวมตีความได้ว่า เราเป็นส่วนหนึ่งที่เห็นด้วยกับการล็อกหมวด 1-2 . . แน่นอนว่าในมุมพรรคก้าวไกล เราเห็นว่าคำถามประชามติสำหรับประชามติรอบแรก ควรเป็นคำถามที่เปิดกว้าง (ตามทางเลือกที่ 1 คือ “ท่านเห็นชอบหรือไม่ ที่จะมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่?”) โดยหากผ่าน เราพร้อมจะเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ ที่ยืนยันจุดยืนเราในขั้นตอนต่อไป ว่า สสร. ควรมาจากการเลือกตั้งทั้งหมด และควรมีอำนาจจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ทั้งฉบับ . แต่สิ่งที่ผมสื่อสารตรงนี้ ไม่ได้เป็นการบอกให้รัฐบาลต้องมามีจุดยืนเหมือนกับพรรคก้าวไกล . สิ่งที่ผมสื่อสารตรงนี้ คือการบอกว่า แม้เรายึดเป้าหมายของรัฐบาลอย่างเคร่งครัด ว่าต้องการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่โดยไม่มีการแก้ไขหมวด 1-2 ผมหวังว่ารัฐบาลจะเห็นว่า รัฐบาลมีโอกาสที่จะเดินหน้าสู่เป้าหมายดังกล่าวโดยสำเร็จมากขึ้น หากรัฐบาล #ทบทวนคำถามประชามติ มาเป็น 1 ใน 3 ทางเลือกที่ผมนำเสนอนี้show more
